Przejdź do treści
Rapio - poradniki dla elektryka i hydraulika

Kiedy wybrać obejmę z okładziną, a kiedy obejmę bez okładziny?

Rapio Narzędzia i mocowania

Metalowa obejma bez okładziny mocująca rurę stalową do szyny montażowej

Obejmę z okładziną EPDM wybiera się do instalacji wodnych i grzewczych w budynkach mieszkalnych oraz do rur miedzianych, z tworzyw i wielowarstwowych, a obejmę bez okładziny do kotłowni, hal, instalacji tryskaczowych, sprężonego powietrza i przewodów o wysokiej temperaturze. W praktyce w jednym budynku stosuje się oba rodzaje, każdy w innej części instalacji.

Czym różnią się obie obejmy

Obejma metalowa to dwie połówki ze stali ocynkowanej lub nierdzewnej skręcane śrubami, z nakrętką do pręta gwintowanego M8 lub M10. W wersji z okładziną wnętrze wyłożone jest profilem z gumy EPDM. Obejmy bez okładziny (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Systemy-mocujace/Systemy-mocowania-rur/Metalowe-obejmy-do-rur/Obejmy-metalowe-bez-okladziny) mają metal przylegający bezpośrednio do rury. Są sztywniejsze, tańsze i nie mają elementu, który z czasem się starzeje.

Guma ma też swoje ograniczenia. Typowa okładzina EPDM pracuje zwykle do około 110-120°C, a przy dłuższym przegrzewaniu twardnieje i pęka. Pod ciężarem rury lekko się ugina, więc mocowanie jest mniej sztywne niż przy gołym metalu. W zamian tłumi drgania, chroni powierzchnię rury i wyrównuje drobne różnice średnicy.

Oba typy występują w kilku wykonaniach materiałowych. Najtańsza jest stal ocynkowana galwanicznie, wystarczająca w suchych pomieszczeniach. W wilgotnych piwnicach, garażach podziemnych i na zewnątrz lepiej sprawdza się stal ocynkowana ogniowo albo nierdzewna. Liczy się też konstrukcja zamka: obejmy z szybkozłączem zatrzaskowym montuje się jedną ręką, co docenia każdy, kto wieszał rury pod stropem z drabiny, a obejmy dwuśrubowe pozwalają dokładniej ustawić docisk. Przy rurach o dużej średnicy i ciężkich rurociągach stosuje się obejmy z dwoma przyłączami gwintowanymi albo wzmocnione, przykręcane do konsoli.

Hałas w instalacji i rola gumowej wkładki

Instalacja wodociągowa przenosi na konstrukcję budynku szum przepływu i uderzenia hydrauliczne przy szybkim zamykaniu zaworów. Bez przekładki gumowej dźwięk rozchodzi się po ścianach i stropach, a mieszkańcy słyszą każdą spłukaną toaletę piętro wyżej. Dlatego w części mieszkalnej standardem są obejmy z okładziną. Wkładka pełni jeszcze kilka funkcji:

  • oddziela rury miedziane od stalowej obejmy i ogranicza korozję na styku dwóch metali,
  • chroni rury z tworzyw i wielowarstwowe przed zgnieceniem i przetarciem,
  • wyrównuje drobne odchyłki średnicy zewnętrznej rury,
  • ogranicza przenoszenie drgań od pomp i urządzeń.

Obejmy z okładziną stosuje się więc przy wodzie zimnej i ciepłej w mieszkaniach, przy centralnym ogrzewaniu w budynkach mieszkalnych, przy pionach kanalizacyjnych z tworzyw oraz wszędzie tam, gdzie rura jest miedziana, polipropylenowa, PEX lub wielowarstwowa.

Gdzie lepiej sprawdza się goła stal

W kotłowniach, węzłach cieplnych i halach przemysłowych hałas ma mniejsze znaczenie, a liczy się sztywność i trwałość. Obejma bez okładziny nie zestarzeje się przy wysokiej temperaturze i nie zmieni geometrii po kilku sezonach. Stosuje się ją przy rurociągach parowych, przewodach spalinowych i instalacjach pracujących powyżej 120°C, a także przy sprężonym powietrzu i rurach stalowych prowadzonych na szynach montażowych.

Osobnym przypadkiem są instalacje tryskaczowe i hydrantowe. Tam rodzaj zawieszeń wynika z wymagań systemu przeciwpożarowego i wytycznych projektanta, a elementy często muszą mieć odpowiednie dopuszczenia. Przy wysokich temperaturach, gdy mimo wszystko potrzebne jest oddzielenie rury od stali, stosuje się wkładki silikonowe zamiast EPDM.

Rozmiar obejmy liczy się w milimetrach, nie w calach

Obejmy opisuje się zakresem zacisku w milimetrach, a nie tylko rozmiarem w calach. To ważne, bo ta sama średnica nominalna oznacza różną średnicę zewnętrzną dla rury stalowej, miedzianej i wielowarstwowej. Rura stalowa 1/2 cala ma około 21,3 mm, 3/4 cala około 26,9 mm, a 1 cal około 33,7 mm. Przykładowo obejmy z okładziną (onninen.pl/produkt/OPAL-Obejma-metalowa-z-wkladka-tlumiaca-EPDM-komplet-3-4-26-30-OPAL-B-691118,28749) w rozmiarze 3/4 cala o zakresie 26-30 mm obejmą rurę stalową 3/4 cala, miedzianą 28 mm i wielowarstwową 26 mm.

Przy zakupie lepiej więc zmierzyć rurę suwmiarką albo sprawdzić jej średnicę zewnętrzną w karcie producenta, niż sugerować się samym oznaczeniem calowym. Obejma za duża nie trzyma rury, a za mała ściska ją tak mocno, że guma traci właściwości tłumiące.

Punkty stałe i przesuwne przy rurach grzewczych

W instalacji grzewczej trzeba rozróżnić punkty stałe i przesuwne. Punkt stały to obejma dokręcona mocno, która kieruje wydłużenie rury w zaplanowaną stronę, na przykład do kompensatora. Punkt przesuwny tylko podtrzymuje rurę. Obejma dokręcona do oporu w miejscu przesuwnym zamienia się w stałą i przy nagrzaniu rury może dojść do pęknięcia złączki albo wyrwania kołka ze ściany.

Pręt gwintowany powinien być możliwie krótki, bo długi zaczyna drgać przy uderzeniach hydraulicznych. Przy dłuższych zawieszeniach stosuje się szyny montażowe i obejmy przykręcane bezpośrednio do nich. Rozstaw podpór zależy od materiału rury: rury z tworzyw podpiera się znacznie gęściej niż stalowe, a ciepłowody z polipropylenu najgęściej.

Pytanie od czytelników

Czy w łazience wystarczy obejma ocynkowana?

Zwykle tak, jeśli warstwa cynku jest gruba. W pomieszczeniach stale wilgotnych i w basenach lepiej sprawdzają się obejmy ze stali nierdzewnej.

Przeczytaj także