Oznaczenie przewodu bezhalogenowego mówi więcej niż nazwa producenta
O tym, czy przewód jest naprawdę bezhalogenowy i jak zachowa się w pożarze, mówi symbol typu, klasa reakcji na ogień według rozporządzenia CPR z dodatkowymi oznaczeniami dymu, płonących kropel i kwasowości oraz normy, według których go zbadano. Te informacje producent musi podać na izolacji lub w deklaracji właściwości użytkowych, więc to one, a nie sama marka, pozwalają porównać oferty. Poniżej wyjaśniamy, jak je odczytać i na co zwrócić uwagę przy zamówieniu.
Co oznacza bezhalogenowy i jak to sprawdzić na izolacji
Halogeny to chlor, fluor, brom i jod. W klasycznych przewodach z izolacją PVC jest dużo chloru, który podczas pożaru tworzy gęsty, czarny dym i chlorowodór. Ten gaz w połączeniu z wilgocią daje kwas solny, groźny dla ludzi i niszczący elektronikę oraz konstrukcje stalowe. Izolacja bezhalogenowa powstaje z tworzyw poliolefinowych z dodatkami uniepalniającymi, które w ogniu wydzielają mniej dymu i nie tworzą żrących gazów.
Bezhalogenowość potwierdzają badania według norm z serii EN 60754, które mierzą zawartość halogenów i kwasowość gazów, oraz EN 61034, która dotyczy gęstości dymu. W nazwach handlowych spotyka się skróty LSZH, LS0H, HFFR albo literę H w symbolu typu. Sam skrót na opakowaniu to jednak za mało: liczą się wyniki badań i klasa podana w deklaracji.
| Oznaczenie | Co znaczy |
|---|---|
| N2XH, NHXH | przewody o izolacji z polietylenu usieciowanego i powłoce bezhalogenowej; wersja NHXH z podtrzymaniem funkcji w pożarze |
| H07Z-K, H05Z-K | jednożyłowe linki bezhalogenowe według norm zharmonizowanych, odpowiedniki linek z PVC |
| B2ca, Cca, Dca, Eca | klasa reakcji na ogień według CPR; im bliżej początku alfabetu, tym lepiej przewód ogranicza rozprzestrzenianie płomienia |
| s1, s1a, s2, s3 | wytwarzanie dymu; s1 i s1a oznaczają najmniej dymu |
| d0, d1, d2 | płonące krople; d0 oznacza ich brak |
| a1, a2, a3 | kwasowość gazów; a1 to najniższa, typowa dla przewodów bezhalogenowych |
| PH90, E90 | czas podtrzymania funkcji w pożarze, ważny w instalacjach bezpieczeństwa |
Przewód zwykły z PVC ma najczęściej klasę Eca, bez dodatkowych oznaczeń. Przewód bezhalogenowy do budynków o podwyższonych wymaganiach ma zwykle klasę Cca lub B2ca z dodatkami s1, d1 lub d0 oraz a1. Wymaganą klasę dla danego budynku i drogi ewakuacyjnej określa projekt instalacji.
Przewody płaszczowe, sterownicze i jednożyłowe
Wybór nie kończy się na przewodach do gniazd i oświetlenia. W budynkach z rozbudowaną automatyką przez te same korytarze biegną przewody magistral, czujników, sygnalizacji i sterowania. Jeśli projekt wymaga ograniczenia dymu i gazów żrących, wymaganie dotyczy wszystkich przewodów w danej strefie, a nie tylko zasilających.
Do sieci przemysłowych i automatyki budynku dobiera się przewody ekranowane w powłoce bezhalogenowej, często z poliuretanu odpornego na oleje i ścieranie. Przykładem jest przewód płaszczowy bezhalogenowy do magistrali obiektowej, w którym płaszcz chroni pary skręconych żył i ekran przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przy takich przewodach poza klasą ogniową sprawdza się impedancję falową, rodzaj ekranu i zgodność ze standardem magistrali, bo zwykły przewód sterowniczy o podobnym wyglądzie nie zapewni poprawnej transmisji.
W szafach sterowniczych i rozdzielnicach stosuje się cienkie linki jednożyłowe, którymi łączy się aparaty, listwy zaciskowe i moduły. Przy zamówieniu do szafy w wyszukiwarce często wpisuje się po prostu przewody jednożyłowe producent i dostaje mieszaninę linek z PVC i bezhalogenowych. Linka LiFY o przekroju 0,25 mm² to typowy przewód z izolacją PVC do obwodów sygnałowych. Jeśli szafa trafia do tunelu, szpitala czy galerii handlowej, trzeba sprawdzić, czy specyfikacja nie wymaga zamiast niej odpowiednika bezhalogenowego.
Ofert jest dużo, a na liście, którą zwraca zapytanie przewody bezhalogenowe producent, pojawiają się wyroby różniące się klasą, budową żyły i przeznaczeniem. Przed zamówieniem warto sprawdzić w dokumentach:
- deklarację właściwości użytkowych z klasą CPR i dodatkowymi oznaczeniami,
- normy badań bezhalogenowości, gęstości dymu i kwasowości,
- budowę żyły (drut czy linka) oraz napięcie znamionowe,
- zakres temperatur pracy i układania, bo izolacje bezhalogenowe bywają sztywniejsze na mrozie,
- wymagania dotyczące promienia gięcia i dławnic,
- czy nadruk na izolacji zawiera symbol typu, przekrój, klasę i znak producenta.
Montaż bez niespodzianek
Izolacja bezhalogenowa jest zwykle twardsza i mniej śliska niż PVC, przez co gorzej przeciąga się ją w długich rurach osłonowych. Pomaga większa średnica rury, mniej łuków na trasie i środek poślizgowy zalecany przez producenta. Powłoka bywa też wrażliwsza na nacięcia, więc ściąga się ją ściągaczem z ogranicznikiem głębokości, a nie nożem.
Zachowanie właściwości w pożarze zależy także od otoczenia. Przewód bezhalogenowy ułożony w korycie z tworzywa zawierającego chlor albo przepuszczony przez nieuszczelnione przejście między strefami traci część swojej przewagi. Dlatego w obiektach z wymaganiami ogniowymi dobiera się także bezhalogenowe rury, korytka i dławnice, a przejścia przez ściany i stropy zabezpiecza się systemowymi masami ogniochronnymi.
Najczęstsze pytania
Czy przewód bezhalogenowy można łączyć z przewodem PVC w jednej instalacji?
Technicznie tak, bo złączki i zaciski są te same. Jeśli jednak projekt wymaga przewodów bezhalogenowych w danej strefie, każdy odcinek PVC w tej strefie jest niezgodnością z projektem.
Czy przewody bezhalogenowe są potrzebne w domu jednorodzinnym?
Przepisy zwykle ich nie wymagają, ale część inwestorów wybiera je do kotłowni, garażu podziemnego lub na drogi ucieczki z poddasza, gdzie ograniczenie dymu ma praktyczne znaczenie.
Czy klasa Eca oznacza przewód bezhalogenowy?
Nie. Klasa Eca opisuje tylko podstawową reakcję na ogień i nie mówi nic o halogenach. O bezhalogenowości świadczą wyniki badań kwasowości i zawartości halogenów, zwykle widoczne jako dodatek a1.
Przeczytaj także
Jak dobrać dławnicę kablową i szczelnie wprowadzić przewód do puszki hermetycznej?
Puszka hermetyczna jest szczelna tylko wtedy, gdy przewód wchodzi do niej przez dobrze dobraną dławnicę.
Czytaj więcej: Jak dobrać dławnicę kablową i szczelnie wprowadzić przewód do puszki hermetycznej?Kabel ziemny: głębokość, piasek, taśma ostrzegawcza
Kable ziemne to przewody przeznaczone do układania bezpośrednio w gruncie.
Czytaj więcej: Kabel ziemny: głębokość, piasek, taśma ostrzegawczaKabel aluminiowy do zasilania budynków i instalacji przemysłowych
Kabel aluminiowy to przewód elektryczny, w którym żyły wykonane są z aluminium zamiast z miedzi.
Czytaj więcej: Kabel aluminiowy do zasilania budynków i instalacji przemysłowych