Wkręty fosfatowane, kołki Driva i śruby Molly mają w suchej zabudowie różne zadania
25, 35 i 45 mm to najczęstsze długości wkrętów fosfatowanych, którymi przykręca się płyty gipsowo-kartonowe do rusztu z drewna lub profili stalowych, i na tym ich rola się kończy. Gdy ściana jest już gotowa, a trzeba na niej powiesić obraz, półkę czy szafkę, sięga się po łączniki do pustych przegród: lekkie przedmioty utrzyma kołek typu Driva wkręcany bezpośrednio w płytę, a cięższe śruba Molly, która rozpiera się za płytą jak kotwa.
Wkręty fosfatowane: płyta do rusztu
Charakterystyczne czarne wkręty z łbem stożkowym, zwanym trąbkowym, to podstawowy łącznik w suchej zabudowie. Powłoka fosforanowa daje im ciemny kolor, ogranicza tarcie przy wkręcaniu i zapewnia lekką ochronę przed korozją, wystarczającą w suchych pomieszczeniach. Łeb w kształcie trąbki wciska się w karton płyty, nie przecinając go, dzięki czemu płyta nie pęka wokół wkrętu, a miejsce łatwo zaszpachlować.
Najważniejszy jest gwint. Wkręty fosfatowane do drewna (onninen.pl/produkty/Elektrotechnika/Mocowania/Kolki-wkrety-kotwy-tuleje-gwozdzie/Wkrety-fosfatowane/Wkrety-fosfatowane-do-drewna) mają rzadki, głęboki gwint, który dobrze trzyma się we włóknach łat i krokwi, na przykład przy zabudowie poddasza na drewnianym ruszcie. Wkręty do profili stalowych mają gwint gęsty i drobny, czasem z końcówką wiercącą do grubszej blachy. Wkręt z rzadkim gwintem w cienkim profilu zrywa blachę i kręci się w miejscu, a wkręt z gęstym gwintem w drewnie trzyma słabiej i łatwiej się wysuwa.
Przy doborze i wkręcaniu pomagają proste zasady:
- wkręt powinien wejść w drewno na głębokość orientacyjnie co najmniej 20 mm, więc przy jednej płycie 12,5 mm zwykle wystarcza długość 35 mm, a przy dwóch warstwach 45-55 mm,
- w profil stalowy wkręt ma przejść przez blachę z zapasem kilku milimetrów, dlatego przy pojedynczej płycie stosuje się zwykle 25 mm,
- łeb wkręca się tuż pod powierzchnię kartonu, około pół milimetra, bez jego przerywania,
- rozstaw wkrętów na ścianach wynosi zwykle do około 25 cm, a na sufitach gęściej, około 17 cm,
- od krawędzi płyty z kartonem zachowuje się kilkanaście milimetrów, od krawędzi ciętej nieco więcej,
- najwygodniej pracuje się wkrętarką z ogranicznikiem głębokości albo z magazynkiem na wkręty taśmowe.
Wkręt wkręcony za głęboko przerywa karton i traci nośność, bo płyta trzyma się wtedy tylko na kruchym gipsie. Takiego wkrętu nie poprawia się, tylko obok, w odległości kilku centymetrów, wkręca nowy. Wkręty fosfatowane nie nadają się do pomieszczeń stale mokrych i na zewnątrz. Tam stosuje się wkręty ocynkowane lub nierdzewne, a płyty przeznaczone do takich warunków mają własne wymagania producenta dotyczące łączników.
Fosfatowane wkręty do drewna przydają się nie tylko przy płytach. Elektrycy używają ich do mocowania puszek, uchwytów i korytek do łat i krokwi na poddaszu, a monterzy do przykręcania listew dystansowych, desek montażowych i wzmocnień w ścianach działowych. Do konstrukcji nośnych z drewna, takich jak łączenie krokwi czy belek, stosuje się jednak wkręty ciesielskie, bo cienki wkręt do płyt nie jest projektowany na duże obciążenia.
Kołek Driva i śruba Molly: wieszanie na gotowej ścianie
Płyta gipsowo-kartonowa ma grubość zwykle 12,5 mm, a za nią jest pusta przestrzeń albo wełna mineralna. Zwykły kołek rozporowy do muru nie ma się w niej o co zaprzeć i po kilku dniach wysuwa się razem z kawałkiem gipsu. Dlatego do ścian z płyt stosuje się łączniki przeznaczone do przegród pustych.
Najprostszy jest kołek typu driva (onninen.pl/produkty/Elektrotechnika/Mocowania/Kolki-wkrety-kotwy-tuleje-gwozdzie/Kolki-Driva), czyli kołek samowiercący z szerokim, ostrym gwintem zewnętrznym. Wykonuje się go z tworzywa albo ze stopu cynku. Wkręca się go bezpośrednio w płytę zwykłym wkrętakiem lub wkrętarką na niskich obrotach, bez wiercenia otworu, a potem w jego środek wkręca wkręt mocujący przedmiot. Gwint kołka tnie gips i trzyma się na całej grubości płyty. Taki kołek sprawdza się przy obrazach, lustrach, lekkich półkach, wieszakach, uchwytach na ręczniki, czujnikach i lampkach. Montuje się go szybko i równie łatwo usuwa, zostawiając otwór do zaszpachlowania.
Do cięższych przedmiotów służy śruba Molly (onninen.pl/produkty/Elektrotechnika/Mocowania/Kolki-wkrety-kotwy-tuleje-gwozdzie/Sruby-Molly), czyli metalowa kotwa do przegród pustych. Składa się z tulei z nacięciami, kołnierza z ząbkami i śruby. Podczas dokręcania śruby tuleja za płytą fałduje się w kształt rozety i rozkłada nacisk na większą powierzchnię. Montaż wymaga kilku kroków:
- wywierć otwór o średnicy podanej na opakowaniu, zwykle 8-12 mm, wiertłem do drewna lub metalu, bez udaru,
- wbij lub wciśnij kotwę tak, żeby ząbki kołnierza weszły w karton i zablokowały obrót,
- dokręć śrubę wkrętakiem albo specjalnymi szczypcami montażowymi, aż tuleja rozepchnie się za płytą,
- wykręć śrubę, przyłóż mocowany przedmiot i wkręć ją ponownie; kotwa zostaje w ścianie.
Długość kotwy Molly dobiera się do grubości przegrody. Kotwa za krótka nie rozepchnie się za płytą, a za długa uderzy w profil lub izolację z tyłu. Przy podwójnym opłytowaniu potrzebny jest więc dłuższy model niż przy pojedynczym. Kotwy Molly bardzo dobrze sprawdzają się przy szafkach wiszących, półkach na książki, uchwytach rur i korytek, karniszach oraz przy mocowaniu do sufitów podwieszanych, gdzie kołek tworzywowy mógłby się wysunąć.
Co powiesić na kołkach, a co wymaga wzmocnienia
Nośność każdego łącznika podaje producent w karcie technicznej, oddzielnie dla obciążenia ścinającego, czyli wzdłuż ściany, i wyrywającego, czyli prostopadle do niej. Te wartości zależą od grubości płyty i liczby warstw, a przy sufitach są znacznie niższe niż przy ścianach. Rozsądnie jest przyjmować zapas i rozkładać ciężar na kilka punktów, zamiast liczyć na jeden kołek pracujący na granicy możliwości.
Są jednak rzeczy, których nie powinno się wieszać na samych kołkach w płycie. Umywalka, miska ustępowa, ciężki grzejnik, szafka z naczyniami czy telewizor na ruchomym ramieniu wymagają wzmocnienia w ścianie. Robi się je na etapie budowy: między profile wstawia się deskę montażową, profil wzmocniony albo stelaż podtynkowy, a ich położenie zaznacza na rysunku lub zdjęciu. Wtedy ciężkie wyposażenie przykręca się do drewna lub stali za płytą, a nie do samego gipsu.
Najczęstsze błędy przy wieszaniu na płytach to zwykłe kołki do muru, wiercenie z udarem, które kruszy gips wokół otworu, oraz zbyt mocne dokręcanie kołków samowiercących, przez które gwint przestaje trzymać. Przed wierceniem dobrze jest też sprawdzić wykrywaczem, gdzie biegną profile i przewody. Jeśli w miejscu montażu trafi się profil, lepiej wkręcić wkręt do metalu bezpośrednio w niego, niż na siłę osadzać kołek obok.
Pytanie od czytelników
Czy wkręty fosfatowane nadają się do łazienki?
W łazience z dobrą wentylacją, za płytami impregnowanymi i pod okładziną z płytek zwykle się je stosuje, ale w strefach stale mokrych i w saunach lepiej użyć wkrętów ocynkowanych lub nierdzewnych, zgodnie z zaleceniami producenta systemu.
Przeczytaj także
Kiedy wybrać obejmę z okładziną, a kiedy obejmę bez okładziny?
Obejma z wkładką EPDM tłumi hałas i chroni rurę, obejma bez okładziny jest sztywna i znosi wysoką temperaturę.
Czytaj więcej: Kiedy wybrać obejmę z okładziną, a kiedy obejmę bez okładziny?Uchwyty montażowe do koryt kablowych w praktyce
Uchwyty montażowe to elementy, które łączą instalacje elektryczne z konstrukcją budynku.
Czytaj więcej: Uchwyty montażowe do koryt kablowych w praktyceDlaczego automatyczny odpowietrznik instalacji CO ciągle wypuszcza powietrze?
Wyobraź sobie, że właśnie zainstalowałeś nowoczesny system grzewczy, ale twój automatyczny odpowietrznik nie przestaje wypuszczać powietrza, co prowadzi do spadku efektywności ogrzewania.
Czytaj więcej: Dlaczego automatyczny odpowietrznik instalacji CO ciągle wypuszcza powietrze?